یائسگی شرایطی کاملاً طبیعی برای بانوان است که معمولاً میانسالی و بعد از ۴۵ سالگی بانوان در انتظار این تغییر هستند.
به طور طبیعی یائسگی زمانی اتفاق می افتد که عملکرد تخمدان ها متوقف شده و مقدار هورمون استروژن و پروژسترون در بدن کاهش پیدا می کند.
میانگین سنی زنان در سراسر دنیا برای شروع یائسگی ۵۰ تا ۵۲ سالگی در نظر گرفته میشود.
اما اگر بانوان بعد از ۵۵ سالگی تجربه ای از یائسگی نداشته باشند از نظر پزشکان فرد دچار یائسگی دیررس شده است.
شاید تصور کنید که تاخیر در یائسگی یک شرایط بسیار خوب برای بانوان است و عملکرد تخمدان ها و بروز قاعدگی شرایط مساعدی را برای آنها ایجاد می کند.
اما در حقیقت اگر یائسگی به تاخیر بیفتد به این معناست که همواره تولید هورمون استروژن در بدن زنان اتفاق می افتد و می تواند خطر بروز برخی از سرطان ها را افزایش دهد.
تاخیر در یائسگی
یائسگی به معنی توقف کامل و دائمی قاعدگی می باشد، اما زمانی که بانوان در سنین مورد نظر علائمی از یائسگی تجربه نمی کنند می تواند به معنی تاخیر در یائسگی باشد و این مسئله اغلب برای بانوان نگران کننده می باشد.
اگر تاخیر اتفاق بیفتد قطعاً پیامدهای مثبت و منفی را خواهد داشت که معمولاً بر اثر شرایط خاص بانوان با تاخیر در یائسگی مواجه میشوند.
زمانی که پزشک تاخیر را تایید می کند از بانوان می خواهند که غربالگری های منظم را انجام دهند تا سطح هورمون در بدن آنها به دقت اندازه گیری شود.
در این صورت علت تاخیر در قاعدگی را مشخص کرده و می توانند با راهکارهای صحیح خطر ابتلا به سرطان های زنانه را کاهش دهند.
عوارض و پیامدهای تاخیر در یائسگی
یکی از نگرانی های مهم پس از به تاخیر افتادن یائسگی این است که آیا این مسئله می تواند سلامت آنها را به خطر بیندازد یا خیر.
به طور کلی تحقیقات و مطالعات نشان می دهد که اگر میزان هورمون های جنسی مثل استروژن برای مدت طولانی در بدن بانوان تولید شود می تواند عامل اصلی برای تحریک و رشد سلول های سرطانی در بخش های خاص بدن باشد.
به طور کلی نگرانی پزشکان در مورد به تاخیر افتادن یائسگی به علت افزایش ریسک سرطان پستان و رحم در زنان است.
همچنین اگر بانوان با یائسگی دیررس مواجه باشند احتمالاً استروژن پوشش داخلی رحم را همواره تحریک می کند و ضخیم تر میشود، در نتیجه نیاز است که پروژسترون وارد عمل شده و این پوشش فرو بریزد.
اما اگر استروژن برای سال های طولانی در بدن تولید شود اما در مقدار پروژسترون تعادل کافی وجود نداشته باشد احتمال هیپرپلازی آندومتر وجود دارد و شانس ابتلا به سرطان آندومتر را افزایش می دهد.
تشخیص تاخیر در یائسگی
اگر بانوان برای ۱۲ ماه متوالی خونریزی قاعدگی را تجربه نکنند از نظر پزشکان این شرایط یائسگی می باشد.
اما گاهی افراد بینظمی در قاعدگی را تجربه کرده و گاهاً با علائمی از یائسگی مواجه میشوند، اما قطع متوالی خونریزی قاعدگی اتفاق نمی افتد.
برای اینکه پزشکان به طور دقیق تشخیص دهند که آیا فرد با یائسگی دیررس مواجه است از روش های تشخیصی مناسب استفاده می کنند.
در ابتدا نیاز است که سابقه پزشکی فرد مورد ارزیابی قرار گرفته و معاینات و آزمایشات هورمونی انجام میشود.
برای تشخیص دقیق و سریع یائسگی دیررس ابتدا شرایط سنی بیماران ارزیابی میشود و پس از آن روند خونریزی قاعدگی و حتی لکه بینی بررسی خواهد شد.
پزشکان با تجربه از جمله دکتر الهام شیرعلی در مورد علائم یائسگی مثل گرگرفتگی، تعریق شبانه یا اختلالات خواب از بیماران سوالاتی خواهند پرسید که در تشخیص صحیح یائسگی دیررس بسیار مهم است.
اگر از این مرحله پزشک به نتایج قطعی دست پیدا نکند برای سنجش دقیق تر میزان هورمون ها، انجام آزمایش هورمونی را ضروری می دانند.
با انجام آزمایشات هورمونی هر نوع تغییری که در عملکرد تخمدان ها اتفاق افتاده باشد مشخص میشود و پزشک متوجه خواهد شد که آیا تاخیر اتفاق افتاده است یا خیر.
به طور کلی اگر بانوان بعد از ۵۵ سالگی توقف دائمی قاعدگی را برای ۱۲ ماه نداشته باشند به معنی یائسگی دیررس است و شرایط از نظر پزشکان طبیعی نیست.
بر اساس شرایط جسمانی بانوان پزشکان تلاش می کنند تا با روش های دقیق تاخیر در یائسگی را تشخیص دهند.
در کنار تمامی روش های گفته شده اگر پزشک صلاح بداند از اقدامات تشخیصی دیگر مانند سونوگرافی ترانس واژینال استفاده می کنند که با اندازه گیری دقیق ضخامت آندومتر می توانند وضعیت تخمدان ها و هرگونه توده پنهان را تشخیص دهند.
به طور کلی در به تاخیر افتادن یائسگی مراقبت از سلامت آندومتر بسیار مهم است، زیرا اگر آندومتر از حد طبیعی ضخیم تر شود نشان دهنده رشد بیش از حد در رحم بوده که به دلیل تحریک استروژن اتفاق می افتد و خطر سرطان رحم را افزایش می دهد.
از دیگر روش های تشخیصی که در موارد خاص استفاده میشود باید به بیوپسی از آندومتر اشاره کرد، نمونه برداری از پوشش داخلی رحم با هدف انجام آزمایش پاتولوژی صورت می پذیرد که نقش مهمی در تشخیص دقیق یائسگی دیررس دارد.
علل تاخیر در یائسگی
تاخیر در یائسگی شرایط خاصی است که برای همه بانوان اتفاق نمی افتد، اما افراد موظف هستند در صورت بروز یائسگی دیررس به پزشک مراجعه کرده تا متخصصان علت اصلی تاخیر را مشخص کنند و بر اساس شرایط بیماران روش های درمانی مناسب صورت می پذیرد.
عوامل ژنتیکی
یکی از مهمترین عواملی که باعث تاخیر میشود عوامل ژنتیکی است، گاهی اوقات ژنهای بسیار قوی در بدن زنان باعث تاخیر در یائسگی میشوند که معمولاً این ژن ها مسئول تعیین ذخایر تخمدانی هستند.
به طور کلی سابقه خانوادگی افراد نقش مهمی در یائسگی دیررس دارد، اگر در افراد نزدیک خانواده فردی یائسگی دیررس داشته باشد احتمالاً دیگر اعضای خانواده نیز در زمان یائسگی متوجه تاخیر در این تغییرات خواهند شد.
مطالعات اخیر نشان می دهد که اگر تغییرات ژنتیکی در سلول های تخمدانی اتفاق بیفتد میتواند باعث تاخیر شود.
اختلالات هورمونی
در مورد یائسگی دیررس اختلالات هورمونی همواره مورد بررسی قرار خواهند گرفت، در اکثر مواقع زمانی که بانوان دچار یائسگی دیررس میشوند پزشکان ابتدا وضعیت هورمونی شخص را اندازهگیری می کنند تا متوجه شوند مقدار هورمون استروژن تولید شده در بدن چقدر است.
تولید استروژن برابر با عملکرد دائمی تخمدان ها می باشد، در نتیجه اگر مقدار استروژن در بدن زنان بالا بماند و این تغییر پایدار باشد در نهایت منجر به تاخیر در یائسگی خواهد شد.
فراموش نکنید که غده تیروئید به طور مستقیم تاثیر قابل توجهی بر روند قاعدگی و یائسگی دارد.
اگر افراد مبتلا به اختلالات تیروئیدی باشند و دچار کم کاری شدید تیروئید شوند قطعاً در دراز مدت تنظیم هورمون های داخلی بدن را مختل کرده و می تواند تاثیری بر زمان بروز یائسگی داشته باشد و به تاخیر انداختن آن شرایط پیچیده ای را برای بانوان ایجاد می کند.
تاثیر سبک زندگی و تغذیه
زمانی که صحبت از دلایل بروز یائسگی دیررس میشود پزشکان نگاهی به سبک زندگی و تغذیه بانوان خواهند داشت.
قطعاً انجام عادات ناسالم مثل مصرف سیگار می تواند در زمان بروز یائسگی نقش مهمی داشته باشد.
به طور کلی در زنانی که سابقه چندقلوزایی داشته اند ممکن است یائسگی دیرتر از زمان مناسب اتفاق بیفتد اگر چه علت آن هنوز مشخص نیست اما این مسئله میتواند باعث یائسگی دیررس شود.
لازم به ذکر است که اگر افراد بر اثر تغذیه نامناسب شاخص توده بدنی بالاتر از حد نرمال داشته باشند ممکن است در میزان تولید استروژن تاثیر بگذارد و در نتیجه پایدار بودن روند تولید استروژن یائسگی را به تاخیر می اندازد.
فراموش نکنید در مورد تغذیه افراد این مسئله نیز وجود دارد که اگر از چربی های سالم و فیتواستروژنها استفاده کنند ممکن است تاثیری بر زمان یائسگی داشته باشد و چند سالی یائسگی را به تاخیر می اندازد.
بیماری های مزمن و مصرف داروها
برخی از بانوان به دلیل بیماری ها و داروهایی که مصرف می کنند ممکن است دچار یائسگی دیررس شوند.
کسانی که در پی رشد فیبروم های رحمی از داروهای مختلف استفاده می کنند احتمالاً دچار تاخیر در یائسگی میشوند.
همچنین کسانی که تجربه انجام جراحی در رحم را داشته اند نیز ممکن است در زمان درست با یائسگی مواجه نشوند و این تغییرات گاهاً شرایط پیچیده ای را ایجاد می کند.
نکات مهم برای زنان با تاخیر در یائسگی
یکی از موضوعات بسیار مهمی که پزشکان تلاش می کنند در مورد آن آگاهی بانوان را افزایش دهند روند شروع یائسگی است.
به طور کلی بانوان باید در محدوده سنی خاص و از ۴۵ تا ۵۵ سالگی در انتظار یائسگی باشند. اما زمانی که چنین تغییراتی اتفاق نمی افتد نیاز است که بانوان چندین نکته مهم را رعایت کرده تا مبادا به بیماری های وابسته به هورمون مبتلا شوند.
برای این دسته از افراد انجام غربالگری های منظم ضروری است، همچنین پزشکان برای ارزیابی آسیب های احتمالی به طور مرتب سونوگرافی ترانس واژینال را انجام داده یا در صورت لزوم بیوپسی از بافت رحم انجام می دهند.
بنابراین توصیه میشود که با تاخیر این موضوع برای جلوگیری از سرطان های وابسته به استروژن سالانه ماموگرافی را انجام دهید و البته معاینات بالینی و خودآزمایی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از عوارض احتمالی دارد.